Wednesday, September 11, 2019

Σχολική Ετοιμότητα


Προετοιμάζοντας το νηπιάκι μου για το…μεγάλο σχολείο!

Το παιδί που φοιτά στο νηπιαγωγείο αντιμετωπίζει μια σχολική χρονιά γεμάτη νέες εμπειρίες, νέους ρόλους και καινούριες γνώσεις. Μια χρονιά «ανεμελιάς», χωρίς μεγάλο όγκο «μαθημάτων» και δραστηριοτήτων για το σπίτι. Μια χρονιά κατά την οποία το παιδί, μεγαλώνει, εξελίσσεται και ωριμάζει μέσα από δραστηριότητες ευχάριστες, διασκεδαστικές και στοχευμένες στη γνώση. Μια χρονιά που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως πρόδρομος για την επόμενη χρονιά. Το δημοτικό σχολείο!

Τι συμβαίνει όμως με τα παιδιά που δεν μπορούν να ακολουθήσουν αυτό το πρόγραμμα; Με τα παιδιά τα οποία δεν χαίρονται να πηγαίνουν στο σχολείο; Με τα παιδιά που δυσκολεύονται να λάβουν τη γνώση με τον ίδιο τρόπο όπως τα υπόλοιπα παιδιά; Μέσα στη χρονιά του νηπιαγωγείου, τα παιδιά αυτά καταβάλλουν τη μεγαλύτερη προσπάθεια να ακολουθήσουν την υπόλοιπη τάξη, να δείξουν ότι τα καταφέρνουν και είναι ικανά.

Πολλά από αυτά τα παιδιά μπορεί στο τέλος να τα καταφέρουν. Μπορεί να επιτύχουν μικρούς ή και μεγάλους στόχους. Μπορεί να καταφέρουν να «ξεγελάσουν» τη νηπιαγωγό και όλοι να πιστεύουν ότι θα τα καταφέρει. Θα τα καταφέρει όμως πραγματικά;

Από την άλλη πλευρά είναι και τα παιδιά εκείνα τα οποία όσο και να προσπαθούν θα δυσκολευτούν να επιτύχουν τους στόχους. Θα δυσκολευτούν να προχωρήσουν, να διασκεδάσουν, να μάθουν. Αυτά τα παιδιά δύσκολα θα ξεφύγουν από τη νηπιαγωγό, η οποία ενδεχομένως θα τα πιέσει λίγο παραπάνω. Η εικόνα αυτών των παιδιών θα απαντήσει πιο εύκολα στην εσωτερική ερώτηση της νηπιαγωγού «είναι έτοιμο για τη πρώτη;».

Τι σημαίνει πραγματικά «έτοιμο»; Τι είναι η «σχολική ετοιμότητα»; Πότε ένα παιδί είναι έτοιμο να πάει στη πρώτη και πότε δεν είναι;

Ετοιμότητα είναι η κατάσταση στην οποία ένα παιδί έχει τις απαραίτητες δεξιότητες, γνώσεις και εμπειρίες για να κατακτήσει νέες γνώσεις, νέες δεξιότητες και καινούριες εμπειρίες.

Για να θεωρηθεί ένα παιδί «έτοιμο» πρέπει να έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία της ωρίμανσης, δηλαδή της σωματικής ανάπτυξης (εγκέφαλος, κινητικότητα, ομιλία) αλλά και της πνευματικής ανάπτυξης (νοημοσύνη, γνωστική ανάπτυξη, μνήμη). Όλα τα παραπάνω συμβάλλουν στη διαδικασία της μάθησης.




                                                          Εικόνα 1 Ορισμός ετοιμότητας

Ένας από τους βασικότερους τομείς ανάπτυξης που επηρεάζει την ετοιμότητα του παιδιού είναι ο λόγος. Ας δούμε αναλυτικά παρακάτω ποια είναι η χρησιμότητά του, πως μπορεί να επηρεάσει την ετοιμότητα και με ποιον τρόπο μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί.


Αρθρωτική / Φωνολογική ανάπτυξη: ο προφορικός λόγος των παιδιών αποτελείται από τη φωνολογική ανάπτυξη, δηλαδή τη διαφοροποίηση των ήχων καθώς και από την αρθρωτική ικανότητα, δηλαδή την ικανότητα του παιδιού να παράγει όλους τους ήχους. Συγκεκριμένα ένα παιδί που ξεκινά να φοιτά στο δημοτικό σχολείο, αναμένεται να έχει διαφοροποιήσει τους ήχους μέσα σε ένα ηλικιακό εύρος 4 έως 5 ετών (με αποκλίσεις 6 μηνών από το κάθε ορόσημο). Ξεκινώντας λοιπόν το δημοτικό σχολείο, καλό θα ήταν το παιδί μας να έχει κατακτήσει τη φωνολογική ανάπτυξη όλων των γραμμάτων.

Σημασιολογική ανάπτυξη: Ακόμη ένα σημαντικό στοιχείο για τη σχολική ετοιμότητα ενός παιδιού είναι η σημασιολογική ανάπτυξη, δηλαδή η ανάπτυξη του λεξιλογίου. Τα παιδιά αναπτύσσουν και εμπλουτίζουν συνεχώς το λεξιλόγιό τους κυρίως λόγω των έντονων ερεθισμάτων και εμπειριών που αποκτούν από το ευρύτερο περιβάλλον τους. Καθώς λοιπόν τα παιδιά ετοιμάζονται για το δημοτικό σχολείο, αναμένουμε να έχουν ένα αρκετά πλούσιο λεξιλόγιο το οποίο το χρησιμοποιούν για να επικοινωνήσουν με τα άτομα του σχολικού περιβάλλοντος (συμμαθητές, δασκάλους κα).

Συντακτική / Γραμματική ανάπτυξη: Τέλος, σημαντική για την ομαλή ένταξη του παιδιού στο σχολείο είναι και συντακτική ανάπτυξη, δηλαδή η δομή που χρησιμοποιεί για τη σύνδεση των λέξεων μεταξύ τους. Το συντακτικό αφορά τους κανόνες οι οποίοι διέπουν την οργάνωση των προτάσεων και ορίζουν τη σειρά με την οποία οι τύποι των λέξεων (υποκείμενο, ρήμα, αντικείμενο) πρέπει να παραταχθούν προκειμένου να μεταφέρονται σωστά οι πληροφορίες από το παιδί. Η κατάκτηση του συντακτικού είναι σημαντικό να έχει πραγματοποιηθεί μέχρι την είσοδο του παιδιού στο δημοτικό σχολείο, καθώς βοηθάει στην επικοινωνία του με τα υπόλοιπα παιδιά και τους δασκάλους αλλά και στην ομαλή μετάβαση από τον προφορικό στο γραπτό λόγο.

Η ανάπτυξη του λόγου συνδέεται άμεσα με την μαθησιακή διαδικασία καθώς το επίπεδο των γλωσσικών ικανοτήτων χαρακτηρίζεται ως προγνωστικός δείκτης της μαθησιακής απόδοσης. Έχει παρατηρηθεί πως παιδιά με δυσκολίες μάθησης εμφανίζουν δυσκολίες στον τομέα της φωνολογίας και στο εύρος του λεξιλογίου, ενώ το 60% των παιδιών με διαταραχές λόγου φαίνεται να εμφανίζουν δυσκολίες στην ανάγνωση, τη γραφή, την ορθογραφία και τα μαθηματικά.

Η έγκαιρη αξιολόγηση και η πρώιμη παρέμβαση θα βοηθήσουν το παιδί να αντιμετωπίσει με μεγαλύτερη ευκολία τις δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίζει και να διανύσει μια χρονιά γεμάτη ευχάριστες στιγμές, γέλια, γνώσεις και εμπειρίες!



Αρβανίτη Σοφία
Λογοθεραπεύτρια
Υπεύθυνη του Κέντρου Ειδικών Θεραπειών Κύκλος




Sunday, April 22, 2018

Προγνωστικοί δείκτες μαθησιακών δυσκολιών


ΣΥΝΟΔΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ  ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΤΗ ΜΑΘΗΣΗ

Τα παιδιά με δυσκολίες στη μάθηση μπορεί να παρουσιάσουν συνοδές - δευτερογενείς συναισθηματικές δυσκολίες, αν οι μαθησιακές δυσκολίες δε διαγνωστούν και δεν αποκατασταθούν έγκαιρα.

Οι δευτερογενείς αυτές δυσκολίες μπορούν να διαχωριστούν σε εσωτερικευμένες και εξωτερικευμένες, χωρίς όμως αυτή η διάκριση να είναι πάντα ξεκάθαρη. Το παιδί μπορεί να βιώνει έντονο άγχος και να το σωματοποιεί (πόνοι στο κεφάλι ,στην κοιλιά κλπ.), να έχει φοβίες, να αισθάνεται κουρασμένο και να παρουσιάζει αδυναμία συγκέντρωσης, να έχει πεσμένη διάθεση, μειωμένη όρεξη, δυσκολία στον ύπνο ή αντίθετα να κοιμάται υπερβολικές ώρες, να βλέπει εφιάλτες, να βιώνει  συναισθήματα κατωτερότητας με αποτέλεσμα να απομονώνεται κοινωνικά και να κυριαρχούν αισθήματα μοναξιάς. Επίσης, μπορεί να εκφράζει άρνηση στη σχολική προσέλευση, στη μαθησιακή διαδικασία, να εκφράζει συναισθήματα θυμούεπιθετικότητας και να λέει ψέματα.

Τα παιδιά με δυσκολίες στη μάθηση συστηματικά αποτυγχάνουν να ανταπεξέλθουν στις σχολικές τους υποχρεώσεις όσο και να κάνουν φιλότιμες προσπάθειες. Συχνά δεν επιβραβεύονται ενώ τονίζονται τα λάθη τους με αποτέλεσμα να νιώθουν ότι δεν γίνονται αποδεκτά από τους γονείς τους, τους δασκάλους και τους συνομηλίκους. Τα ίδια τα παιδιά βιώνουν αισθήματα ντροπής τα οποία παρεμποδίζουν την οικοδόμηση μιας θετικής αυτοεικόνας, δεν νιώθουν σίγουρα για τον εαυτό τους, έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση με κίνδυνο στο μέλλον να παραιτηθούν από τη μαθησιακή διαδικασία γιατί δεν εισπράττουν ευχαρίστηση. Δεν είναι λίγες οι φορές  που αυτά τα παιδιά στιγματίζονται μέσα στην τάξη με αποτέλεσμα να έχουν δυσκολίες να συνάψουν και να διατηρήσουν φιλίες. Αυτή η κοινωνική απόρριψη έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια της θετικής αυτοαντίληψης, συμβάλλοντας έτσι στο φαύλο κύκλο που δημιουργείται «δυσκολία-απογοήτευση-άρνηση-παραίτηση».


Χρήσιμες συμβουλές:

v  Έγκαιρη αξιολόγηση μαθησιακών και συναισθηματικών δυσκολιών από εξειδικευμένο ειδικό. Είναι σημαντικό να διευκρινίζουμε κατά πόσο οι συναισθηματικές δυσκολίες είναι πρωτογενείς ή δευτερογενείς, δηλαδή συνέπειες άλλων δυσκολιών του παιδιού.
v  Έμφαση στη μετάβαση από το νηπιαγωγείο στο δημοτικό. Το άγχος στην πρώτη δημοτικού είναι ήδη αρκετό στα παιδιά καθώς πρόκειται για μία εντελώς καινούρια μορφή σχολείου. Είναι η πρώτη φορά που το παιδί έχει υποχρεώσεις και μαθαίνει καινούρια πράγματα όχι τόσο με τη μορφή του παιχνιδιού που ήταν στο νηπιαγωγείο αλλά μέσω της ανάγνωσης και της γραφής. Όλα όσα ήξερε μέχρι τώρα γίνονται σύμβολα που πρέπει να γνωρίζει και να θυμάται.
v  Οι γονείς και οι δάσκαλοι να έχουν ρεαλιστικές προσδοκίες για το τί μπορεί να καταφέρει το κάθε παιδί. Τα περισσότερα παιδιά λειτουργούν και μαθαίνουν καλύτερα μέσω της ενίσχυσης και της ενθάρρυνσης και όχι μέσω της τιμωρίας. Αν το παιδί μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον που οι γονείς ενισχύουν τη μαθησιακή διαδικασία, χωρίς να είναι το πιο σημαντικό πράγμα στον κόσμο, θα τη θεωρεί και το ίδιο σημαντική και θα προσπαθεί περισσότερο στο σχολείο και στα μαθήματά του.
v  Επίσης, σημαντικά είναι και τα όρια ενός συστήματος, είναι οι κανόνες που καθορίζουν ποιος και πώς συμμετέχει στο σύστημα (οικογένεια, σχολείο κλπ.). Τα όρια χρειάζονται να είναι ξεκάθαρα και ταυτόχρονα να έχουν ευελιξία. Στην πραγματικότητα, είναι καλύτερα το παιδί να μάθει ότι υπάρχει ευελιξία και μπορεί ο γονιός να υποχωρήσει σε κάποιο θέμα, αλλά, όταν θα επιμείνει, σημαίνει ότι το ζήτημα είναι σημαντικό. Οι γονείς που θέτουν όρια δέχονται και ακούν πώς νιώθει το παιδί τους, αλλά και του διδάσκουν πώς να χειρίζεται τα συναισθήματά του και πώς να βρίσκει κατάλληλες διεξόδους.
v  Τα παιδιά έχουν ανάγκη να βιώσουν όλα τα συναισθήματα, για να μάθουν να τα χειρίζονται και να γίνουν ολοκληρωμένοι άνθρωποι. Ταυτόχρονα η ενθάρρυνση να συμμετέχουν σε ομάδες δραστηριοτήτων που δεν απαιτούν τις γλωσσικές δεξιότητες (άθλημα, ζωγραφική κλπ.) ή να είναι υπεύθυνα για κάτι (μοίρασμα τετραδίων, υπεύθυνος τάξης) ενισχύουν την αυτοεκτίμηση τους , τα ίδια νιώθουν ότι είναι σημαντικά και αντιλαμβάνονται ότι η εικόνα που έχουν οι σημαντικοί άλλοι δεν εξαρτάται μόνο από τη σχολική τους επίδοση.


Ανδριοσοπούλου Εβίτα
   Ψυχολόγος


Wednesday, April 11, 2018

Προγνωστικοί δείκτες μαθησιακών δυσκολιών


ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ ΜΑΘΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ, ΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

Οι δυσκολίες μάθησης αποτελούν μια ετερογενή ομάδα και παρουσιάζουν τόσο ενδοατομικές όσο και διατομικές διαφορές. Ως εκ τούτου, δεν μπορεί να υπάρξει ένας κοινός σχεδιασμός παρέμβασης και η ανάγκη εξατομίκευσης είναι επιτακτική.

Παράλληλα, έχουν αθροιστικό χαρακτήρα, δηλαδή συσσωρεύονται με το πέρασμα των χρόνων και τη μετάβαση στις σχολικές βαθμίδες και είναι δυνατό να περιορίζονται σε μια περιοχή μάθησης ή να διευρύνονται σε πολλές γνωστικές περιοχές. Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο είναι ότι η αναγνώριση των μαθητών που αντιμετωπίζουν τις παραπάνω δυσκολίες γίνεται συνήθως έπειτα από δύο χρόνια αποτυχίας, με σημαντικές συνέπειες στην αυτοπεποίθησή τους και στη διάθεσή τους για μάθηση.

Με αυτό, λοιπόν, το σκεπτικό είναι πολύ σημαντική η προσεκτική παρακολούθηση ενδείξεων που παραπέμπουν σε ένα παιδί που αντιμετωπίζει προβλήματα μάθησης τόσο από τους γονείς όσο και από τους εκπαιδευτικούς.

ΚΟΙΝΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ  ΜΑΘΗΣΗΣ
 · δυσκολία με την ανάγνωση και/ή τη γραφή
 • προβλήματα με μαθηματικές δεξιότητες
 • δυσκολίες στη μνήμη
 • προβλήματα διατήρησης της προσοχής
 • δυσκολία στο να ακολουθεί οδηγίες
 • φτωχή ικανότητα συντονισμού
 • δυσκολία με έννοιες που σχετίζονται με τον χρόνο
 • πρόβλημα στην οργάνωση

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ ΜΑΘΗΣΗΣ
· παρορμητική συμπεριφορά
• ακατάλληλη ανταπόκριση σε σχολικές ή κοινωνικές περιστάσεις
• δυσκολία συγκέντρωσης στο έργο (εύκολη απόσπαση της προσοχής)
• αδυναμία εύρεσης του κατάλληλου τρόπου για να εκφράσουν κάτι
• μη συνεπής σχολική απόδοση
• ανώριμος τρόπος ομιλίας
• δυσκολία στην καλή ακρόαση
• προβλήματα αντιμετώπισης νέων καταστάσεων στη ζωή τους
• προβλήματα στην κατανόηση λέξεων ή εννοιών

ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΑΝΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΑΘΗΣΗΣ

 Αναγνωστικές δυσκολίες

• υπερβολικά αργή ανάγνωση
• μονότονος αναγνωστικός ρυθμός
• δυσκολία στην ανάγνωση χειρόγραφης γραφής, ακόμη κι αν είναι δική τους
• συντόμευση λέξεων (αφαιρούν σημαντικά μορφήματα π.χ. τρέχω-τρέχοντας)
• αντικατάσταση λέξεων
• παράλειψη άρθρων
• γραμματικά λάθη
• λάθος προφορά
· δυσκολία στην κατανόηση του κειμένου

Ορθογραφικές δυσκολίες

• περίεργη ορθογραφία
• δυσανάγνωστη γραφή
• επίμονες αναστροφές και ασυνεπή ορθογραφία της ίδιας λέξης, ακόμη και στην ίδια πρόταση
• λάθη στη γραφή μεγάλων λέξεων
• στίξη
• πολύ αργό ρυθμό γραφής

Δυσκολίες στα μαθηματικά

· μέτρηση με τα δάχτυλα
· απαρίθμηση όλων
· δυσκολίες σε ερμηνείες γραφημάτων
· δυσκολίες κατανόησης μαθηματικών προβλημάτων και επιλογή σωστής πράξης
· δυσκολίες στη γενίκευση
· οπτικοχωρικά προβλήματα (λάθη στην εκτέλεση κάθετων πράξεων)

Προβλήματα βραχυπρόθεσμης μνήμης/ακολουθίας

• συγκράτηση οδηγιών
• απαγγελία ποιημάτων ή τραγουδιών
• συγκράτηση μαθηματικών πινάκων
• αποστήθιση
• διάκριση δεξί-αριστερό
• παρακολούθηση (λεκτικών) οδηγιών

 Προβλήματα ακολουθίας

• πιο αργός ρυθμός εκμάθησης αυτοματοποιημένης εφαρμογής ποικίλων δραστηριοτήτων ακολουθίας (π.χ. το να φορέσει τα ρούχα του, να δέσει τα κορδόνια) • αντιστροφές: γραμμάτων του αλφάβητου ημερών της εβδομάδας μηνών του έτους γραμμάτων μέσα σε συλλαβές συλλαβών μέσα σε λέξεις λέξεων μέσα σε μια πρόταση (σύνταξη)
• ιδιαίτερα σοβαρά προβλήματα στην ανάκληση της αντίστροφης σειράς των παραπάνω δραστηριοτήτων
 • αποδιοργάνωση
• προβλήματα σε συντονισμένες/συγχρονισμένες δραστηριότητες
• προβλήματα στη διατήρηση ενός ρυθμού (χορός, παρέλαση, τραγούδι)


Ελλείμματα σε μεταγνωστικές δεξιότητες

· δυσκολία στην κατανόηση των απαιτήσεων της σχολικής δραστηριότητας
· άκαμπτη επεξεργασία σχολικού έργου (σχεδιασμός και επεξεργασία)
· έχουν γνώση των στρατηγικών παρακολούθησης της μάθησης, αλλά δεν γνωρίζουν πώς να τη χρησιμοποιήσουν κατά περίσταση
· δυσκολία σύνδεσης της νέας με την παλιά γνώση
· δυσκολία ελέγχου της ορθότητας του έργου










Ασλάνη Αναστασία
Ειδική Παιδαγωγός

Tuesday, March 27, 2018

Προγνωστικοί δείκτες μαθησιακών δυσκολιών


ΓΡΑΦΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ: ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

Τα παιδιά σχολικής ηλικίας ξοδεύουν το 30% ως και το 60% της ακαδημαϊκής τους ημέρας πραγματοποιώντας δραστηριότητες λεπτής κινητικότητας μέσα στις οποίες κυρίαρχη θέση κατέχει η γραφή.

Η γραφοκινητική ικανότητα είναι μία σύνθετη διαδικασία οπτικο-κινητικής οργάνωσης, η οποία απαιτεί κυρίως τον συνδυασμό δεξιοτήτων οπτικής αντίληψης και κινητικού συντονισμού.

Ένα παιδί παρουσιάζει δυσκολία σε γραφοκινητικές δεξιότητες όταν εντοπίζουμε ένα ή περισσότερα από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

  • δυσκολεύεται να κρατήσει σωστά το μολύβι
  • γράφει πολύ αργά
  • κουράζεται πολύ εύκολα όταν γράφει
  • αλλοιώνει τη μορφή των γραμμάτων/συμβόλων, κάνει δυσανάγνωστα γράμματα, αντιστρέφει γράμματα και αριθμούς
  • δυσκολεύεται να οργανώσει το μέγεθος των γραμμάτων και λέξεων
  • δυσκολεύεται να οργανώσει συνολικά το γραπτό κείμενο στη σελίδα
  • κάνει λάθη σε δοκιμασίες αντιγραφής (ορθογραφικά λάθη, παράλειψη γραμμάτων κ.α.)
  • δυσκολεύεται να αντιγράψει από απόσταση (πίνακας)

Μερικές συμβουλές για την αντιμετώπιση γραφοκινητικών δυσκολιών:

Βεβαιωθείτε ότι το παιδί δεν έχει κάποιο πρόβλημα όρασης.
Βεβαιωθείτε ότι το παιδί μπορεί να διατηρήσει κατάλληλη στάση σώματος. 

Η σωστή στάσης σώματος κατά τη γραφή θα πρέπει να είναι:
  • Κορμός ευθύγραμμος και η πλάτη να ακουμπάει καλά πίσω στην καρέκλα χωρίς να “βουλιάζει” μέσα στο κάθισμα
  • Το βάρος θα πρέπει να μοιράζεται στα ισχία, τα οποία θα πρέπει να βρίσκονται σε κάμψη 90ο όπως επίσης και τα γόνατα (λυγισμένα 90ο) και οι ποδοκνημικές αρθρώσεις (90ο)
  • Τα πόδια πρέπει να είναι σταθερά και αμετακίνητα στο πάτωμα, παρέχοντας έτσι, στήριξη στις μετακινήσεις βάρους και στις ρυθμίσεις της στάσης του σώματος καθώς γράφει. Όταν τα πόδια δεν στηρίζονται στο πάτωμα, ένα υποπόδιο βοηθάει στην ορθή στάση
  • Οι πήχεις των χεριών, πρέπει να ακουμπούν στο τραπέζι, με τους αγκώνες να σχηματίζουν γωνία 90ο












Βεβαιωθείτε ότι το παιδί μπορεί να χρησιμοποιήσει λειτουργικά το μολύβι.

Το τελικό στάδιο που είναι και ο απώτερος στόχος είναι η δυναμική τριποδική λαβή.



Ενθαρρύνετε τη σωστή συνεργασία των δύο χεριών. Το μη επικρατές χέρι θα πρέπει να σταθεροποιεί το χαρτί, όχι το κεφάλι. Το χαρτί ή το βιβλίο θα πρέπει να είναι ελαφρώς λοξά.

◊ Χρησιμοποιήστε επιφάνειες με κλίση 20-30ο για τις δραστηριότητες γραφής. Η απόσταση από το χαρτί που γράφουν ή διαβάζουν θα πρέπει να είναι αρκετή (35-40 cm), δεν θα πρέπει να σκύβει πάνω από το χαρτί.

◊ Εκπαιδεύστε το παιδί στο σωστό τρόπο σχηματισμού των γραμμάτων. Η φορά της γραφής τους θα πρέπει να είναι από πάνω προς τα κάτω και από αριστερά προς τα δεξιά.

Μην αγνοείται τις γραφοκινητικές δυσκολίες που παρατηρείτε. Σε ένα παιδί η ωρίμανση των δεξιοτήτων που είναι προϋπόθεση για την ομαλή εξέλιξη των γραφοκινητικών ικανοτήτων του ολοκληρώνεται τους πρώτους μήνες της φοίτησής του στην Α' δημοτικού.

Μην ζητάτε από το παιδί να κάνει "τέλεια" γράμματα. Αυτό που θα πρέπει να περιμένετε από εκείνο είναι να κάνει ευανάγνωστα γράμματα, χωρίς λάθη, σε ικανοποιητικό χρόνο.

Μη βάζετε μεγάλο όγκο εργασιών. Σιγουρευτείτε ότι η διάρκεια γραπτής εργασίας του παιδιού είναι εντός των δυνατοτήτων του.




Μπαλταγιάννη Βασιλική
Εργοθεραπεύτρια






Sunday, March 18, 2018

Προγνωστικοί δείκτες μαθησιακών δυσκολιών

ΛΟΓΟΣ: ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΕΓΚΑΙΡΗ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ

Με τον όρο «λόγο» ονομάζουμε οποιοδήποτε σύστημα χρησιμοποιείται για την αποκωδικοποίηση του μηνύματος στην επικοινωνία. Η γλώσσα είναι ο κοινωνικά αποδεκτός κώδικας προκειμένου να μπορούμε να αναπαριστούμε τις ιδέες μας.

Η γλώσσα ως ιδέα βοηθάει στην αντίληψη του κόσμου, ως κώδικας προσφέρει τη δυνατότητα καταχώρησης γνώσεων, ως σύστημα συνθήκης εισάγει τη γραμματική, το συντακτικό, τη φωνολογία και τους κοινωνικούς κανόνες, ενώ ως επικοινωνία είναι ικανή για την αλλαγή συμπεριφοράς.

Ο λόγος (ή γλώσσα) αποτελείται από τα εξής 4 είδη: προφορικός, γραπτός, κινηματικός (κινήσεις χεριών, σώματος) και οπτικός (εικόνες).

Ως «προφορικός λόγος» ορίζεται η ικανότητα να κατανοούμε την ομιλία καθώς και να εκφράζουμε τις σκέψεις μας μέσα από αυτή. Διαχωρίζεται σε προσληπτικός (αυτά που κατανοούμε) και εκφραστικός (αυτά που λέμε).
Ένα παιδί έχει ολοκληρώσει την γλωσσική του ανάπτυξη όταν έχει κατακτήσει τα παρακάτω στάδια:
Προσληπτικός λόγος
  1. Ακολουθεί σύνθετες οδηγίες
  2. Παρακολουθεί και κατανοεί ιστορίες
  3. Παρακολουθεί και κατανοεί μια απλή συζήτηση
  4. Κατανοεί απλά λογοπαίγνια
  5. Κατανοεί ανέκδοτα και γρίφους
Εκφραστικός λόγος
  1. Προτάσεις με δυο ή περισσότερες λέξεις
  2. Περιγραφική ικανότητα
  3. Αφηγείται ιστορίες
  4. Κάνει ερωτήσεις
  5. Απαντάει σε ερωτήσεις κλειστού τύπου
  6. Απαντάει σε ερωτήσεις ανοιχτού τύπου
  7. Απαντάει σε ερωτήσεις που εισάγονται με "τι, πως, που, γιατί, πότε"
  8. Συμμετέχει σε συζητήσεις
  9. Έναρξη συζήτησης
  10. Χρησιμοποιεί πληθυντικό αριθμό, αντωνυμίες και χρόνους σωστά
  11. Κατανοητή ομιλία
Το λεξιλόγιο χωρίζεται σε προσληπτικό και εκφραστικό και αποτελεί σημαντικό κομμάτι της γλωσσικής ανάπτυξης του παιδιού και κατά συνέπεια και της σχολικής του επίδοσης. Συγκεκριμένα, το λεξιλόγιο επηρεάζει άμεσα την κατανόηση ανάγνωσης και παίζει σημαντικό ρόλο στη παραγωγή γραπτού κειμένου. Ακόμη, έχει μεγάλο αντίκτυπο στη συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού καθώς δίνει ευκαιρίες στο παιδί να συμμετέχει στη τάξη και του προσφέρει αυτοπεποίθηση στις δραστηριότητες προφορικής στο σχολικό πλαίσιο.

Είναι σημαντικό να εστιάζουμε στην ανάπτυξη του λόγου του παιδιού καθώς πολλές έρευνες δείχνουν να υπάρχει μεγάλη συσχέτιση δυσκολιών του λόγου με πιθανές συναισθηματικές δυσκολίες. Συγκεκριμένα, φαίνεται ότι το 50% διεθνώς των παιδιών με δυσκολίες στην ανάπτυξη του λόγου εμφανίζουν συναισθηματικές δυσκολίες (για παράδειγμα άγχος) ενώ υπάρχουν τρεις φορές περισσότερες πιθανότητες από το γενικό πληθυσμό να εμφανίσουν δυσκολίες συμπεριφοράς (για παράδειγμα επιθετικότητα, εκρήξεις θυμού).

Όσον αφορά τη μαθησιακή διαδικασία φαίνεται να υπάρχει άμεση σύνδεση με την ανάπτυξη του λόγου, καθώς το επίπεδο των γλωσσικών δεξιοτήτων φαίνεται να είναι προγνωστικός δείκτης της σχολικής απόδοσης. Παιδιά με δυσκολίες μάθησης συνήθως εμφανίζουν δυσκολίες στη φωνολογία και το λεξιλόγιο, ενώ το 60% των παιδιών με αυτές τις δυσκολίες εμφανίζουν πιθανώς δυσκολίες στην ανάγνωση, τη γραφή, την ορθογραφία και τα μαθηματικά.

Οι δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίσουν τα παιδιά και να επηρεάσουν τη σχολική τους απόδοση είναι επιγραμματικά οι παρακάτω:
 

  1. Ανώριμος τρόπος ομιλίας
  2. Φτωχή φωνολογική ικανότητα
  3. Μη κατανοητή ομιλία
  4. Δυσκολία έκφρασης
  5. Μειωμένη ικανότητα ακρόασης
  6. Δυσκολία κατανόησης νέων λέξεων / εννοιών
  7. Δυσκολίες στον προφορικό λόγο
  8. Λάθη γραμματικής και συντακτικού
  9. Κατανόηση κειμένου
  10. Γραπτός λόγος


Δυσκολία στο λεξιλόγιο: φτωχό λεξιλόγιο, φτωχή μνήμη, φτωχή ανάκληση λέξεων, λανθασμένη χρήση λέξεων (για παράδειγμα «τρώω με το ποτήρι»), φτωχή ομαδοποίηση λέξεων (για παράδειγμα φρούτα, λαχανικά, ζώα), σχηματισμός δικών του λέξεων (για παράδειγμα [νανο] αντί για [παπούς]).

Χρήσιμες συμβουλές:
      Να είστε σίγουροι ότι έχετε την προσοχή του όταν συνομιλείτε
      Να φροντίζετε να κουβεντιάζεται με το παιδί σε ήσυχο περιβάλλον
      Να ενθαρρύνετε την περιέργεια του παιδιού
      Να δείχνετε ενδιαφέρον γι’ αυτά που λέει το παιδί
      Να ενθαρρύνετε το διάλογο
      Να μιλάτε με το παιδί ενώ παίζεται μαζί του
      Να δημιουργείτε ευχάριστες συνθήκες για επικοινωνία
      Να εμπλουτίζεται το λεξιλόγιο του παιδιού δίνοντάς του επιλογές
      Να εμπλουτίζεται τις προτάσεις του προσθέτοντας νέες λέξεις


Αρβανίτη Σοφία
Λογοθεραπεύτρια

Tuesday, December 12, 2017

Στερεογνωσία: τι είναι και πως μπορούμε να την αναπτύξουμε!

Στερεογνωσία


Στερεογνωσία (stereognosis), είναι η ικανότητα του ατόμου να αναγνωρίζει αντικείμενα μέσω της αίσθησης της αφής, της ιδιοδεκτικότητας και της γνώσης. Η στερεογνωσία συνεπάγεται στις δεξιότητες της αντιληπτικής επεξεργασίας.
(Occupational Therapy for children, J. Case – Smith, A. S. Allen, P. N. Pratt)

Με απλά λόγια, η στερεογνωσία, είναι η ικανότητα του ατόμου να αναγνωρίζει αντικείμενα μέσω της αφής, έχοντας κλειστά τα μάτια. Για παράδειγμα, η στερεογνωσία μας βοηθάει να βρούμε κάτι που θέλουμε μέσα στη τσάντα μας, μόνο με την αίσθηση της αφής και χωρίς να βλέπουμε μέσα.

Δραστηριότητες για να ενισχύσουμε και να βελτιώσουμε τη στερεογνωσία:

Χρησιμοποιήστε μια παλιά μαξιλαροθήκη ή κάποιο παλιό ύφασμα για να φτιάξετε μια θήκη/σακούλα. Στη συνέχεια τοποθετήστε μέσα  διάφορα αντικείμενα καθημερινής χρήσης (π.χ. γόμα, ξύστρα, κλειδί, μολύβι, αυτοκινητάκι). Ζητήστε από το παιδί, βάζοντας μέσα το χέρι του στη σακούλα, αλλά χωρίς να βλέπει, να πιάσει ένα από τα αντικείμενα και να πει ποιο είναι. Μπορείτε, επίσης, να ζητήσετε από το παιδί να βρει ένα συγκεκριμένο αντικείμενο.
                     

Χρησιμοποιήστε ένα κουτί παπουτσιών και κάντε μια τρύπα, ώστε να χωράει το χέρι του παιδιού. Τοποθετήστε μέσα στο κουτί τα αντικείμενα. Ζητήστε από το παιδί να βάλει το χέρι του και να πει κάθε φορά ποιο αντικείμενο πιάνει.
             

Μία άλλη εναλλακτική δραστηριότητα για τη στερεογνωσία, είναι να τοποθετήσετε τα αντικείμενα πάνω στο τραπέζι και να κλείσετε τα μάτια του παιδιού με ένα μαντήλι.

Κρύψτε τα αντικείμενα μέσα σε ένα αισθητηριακό κουτί. Το παιδί θα πρέπει να πει ποιο αντικείμενο πιάνει κάθε φορά.
(δείτε σε παλαιότερη ανάρτηση οδηγίες για το πως να φτιάξετε ένα αισθητηριακό κουτί....)

Σε περίπτωση που το παιδί είναι μεγαλύτερης ηλικίας και διαβάζει, μπορείτε να εξασκήσετε την ικανότητα ανάγνωσης βρίσκοντας την ονομασία του αντικειμένου που έχει πιάσει.

Ταυτίστε τα αντικείμενα που βρίσκει με εικόνες, για παιδιά που δεν έχουν λόγο. Εκτυπώστε εικόνες με τα αντικείμενα που το παιδί καλείται να βρει και τα τοποθετείται μπροστά του. Το παιδί πρέπει να ταυτίσει το αντικείμενο που πιάνει με την εικόνα του.


Tips:

Εκτός από αντικείμενα καθημερινής χρήσης, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε σχήματα, αριθμούς και γράμματα, με την προϋπόθεση όμως το παιδί ήδη να τα γνωρίζει.
             
Μπορείτε να διαβαθμίσετε τις παραπάνω δραστηριότητες και σιγά σιγά να αυξάνεται το επίπεδο δυσκολίας. Μπορείτε να βάλετε μέσα τα σχήματα μαζί με τους αριθμούς ή όλα τα γράμματα (κεφαλαία και μικρά).





Μπαλταγιάννη Βασιλική
Εργοθεραπεύτρια


Tuesday, November 28, 2017

Το παιδί μου δεν μιλάει "καθαρά"....

Ανάπτυξη της ικανότητας άρθρωσης των παιδιών

Η διαδικασία άρθρωσης είναι μια σύνθετη ικανότητα, η οποία αποτελείται από μια σειρά σύνθετων κινήσεων. Η προϋπόθεση για ακριβή άρθρωση στηρίζεται στην επαρκή τοποθέτηση, αλληλουχία, συγχρονισμό, ορθή κατεύθυνση και δύναμη των αρθρωτών (Καμπανάρου, 2007).

Ως αρθρωτές αναφέρονται τα όργανα της στοματικής κοιλότητας, δηλαδή η γλώσσα, τα δόντια, τα χείλη, τα μάγουλα, η σκληρή και μαλακή υπερώα (Καμπανάρου, 2007). Όλα αυτά πρέπει να βρίσκονται σε ταυτόχρονο συντονισμό με την αναπνοή, την έναρξη ή διακοπή της φώνησης και την υπερωιοφαρυγγική δραστηριότητα (Καμπανάρου, 2007).

Σύμφωνα με έρευνα του Πανελλήνιου Συλλόγου Λογοπεδικών (1995) προκύπτει ο παρακάτω πίνακας ηλικιακής κατάκτησης των φωνημάτων στη Νέα Ελληνική:








*αν παρατηρείτε πως το παιδί σας δυσκολεύεται να ακολουθήσει τις ηλικιακές ομάδες για την κατάκτηση των φωνημάτων, δώστε του λίγο χρόνο. Αν παρ'όλα αυτά οι δυσκολίες παραμένουν απευθυνθείτε σε κάποιον ειδικό.


Αρκετά από τα παιδιά προσχολικής ηλικίας (4 έως 6 ετών) μπορεί να εμφανίσουν δυσκολίες στην αρθρωτική τους ικανότητα. Οι πιο συχνές αρθρωτικές δυσκολίες που παρατηρούνται το τελευταίο διάστημα αφορούν κυρίως την παραγωγή των συριστικών φωνημάτων (σ,ζ,ξ,ψ), των οδοντικών (θ,δ), των χειλικών (φ,β) και του υγρού φωνήματος (ρ).


Ένα παιδί με διαταραχή άρθρωσης μπορεί να εμφανίσει στην ομιλία του κάποια από τις παρακάτω αλλοιώσεις:


ü  Αντικατάσταση ενός φωνήματος με ένα άλλο (π.χ. σέλα = θέλα )
ü Αντιστροφή των πλησιέστερων φωνημάτων ή συλλαβών (π.χ. παπούτσι = παπούστι)
ü Παράλειψη φωνημάτων ή συλλαβών (π.χ. ποδήλατο = δήλατο)
üΗχηροποίηση ενός φωνήματος (π.χ. σημαία = ζημαία) 
ü Αναδιπλασιασμός μιας συλλαβής ή λέξης (π.χ. καφές = φεφές)
ü Μετακίνηση φωνήματος σε άλλη θέση εντός της λέξης (π.χ. πόρτα = πρότα)


Τι να κάνω αν το παιδί μου δεν αρθρώνει σωστά;

Αυτό που ένας ενήλικας (γονιός, εκπαιδευτικός, φροντιστής) καταλαβαίνει πολύ έντονα από τις παραπάνω διεργασίες είναι πως το παιδί δεν μιλάει καθαρά ή δεν λέει σωστά κάποιους ήχους. Σε μια τέτοια περίπτωση καλό θα ήταν να συμβουλευτείτε τη γνώμη του παιδιάτρου σας ή ενός λογοθεραπευτή.

Ο λογοθεραπευτής θα αξιολογήσει τις δυσκολίες του παιδιού, θα εντοπίσει τις ικανότητες και τις αδυναμίες του, θα καθορίσει τους στόχους της παρέμβασης και θα σχεδιάσει ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα παρέμβασης προσαρμοσμένο στις ανάγκες του κάθε παιδιού. 

Ο λογοθεραπευτής ακολουθεί μια σειρά από διαδοχικά βήματα προκειμένου να παρέμβει και να αποκαταστήσει τις δυσκολίες άρθρωσης στα παιδιά. Αρχικά, οργανώνει ασκήσεις ενδυνάμωσης των αρθρωτών που συμμετέχουν στην παραγωγή του ήχου που τον ενδιαφέρει. Στην συνέχεια, δείχνει στο παιδί την σωστή τοποθέτηση των αρθρωτών ως προς τον τόπο και τον τρόπο άρθρωσης. Αυτό το βήμα μπορεί να είναι σύντομο ή χρονοβόρο, αναλόγως με το βαθμό δυσκολίας, την ηλικία και το κίνητρο του παιδιού. Αφού το παιδί καταφέρει να τοποθετεί σωστά τους αρθρωτές, ο λογοθεραπευτής τοποθετεί τον ήχο σε συλλαβές, λέξεις (δισύλλαβες και πολυσύλλαβες), φράσεις και προτάσεις. Στο τέλος, επιχειρείται η γενίκευση του ήχου μέσω αφήγηση ιστοριών και διαλόγου

Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τα βήματα με παραδείγματα για την αποκατάσταση των ήχων:










Ας μην ξεχνάμε πως το κάθε παιδί είναι διαφορετικό, μεγαλώνει και μαθαίνει με τον δικό του μοναδικό ρυθμό.  Γονείς, βοηθήστε το παιδί σας να μάθει δίνοντας του την ευκαιρία να αποκτήσει νέες εμπειρίες. Μιλήστε, παίξτε και ασχοληθείτε δημιουργικά μαζί του. Όσο και να τρέχουν οι υποχρεώσεις σας το παιδί σας έχει ανάγκη!


Αρβανίτη Σοφία
Λογοθεραπεύτρια